Tükrük bezlerinden özellikle parotis bezini tutan kabakulak virüsü
genellikle çocuklukta enfeksiyon yapar ve kalıcı bağışıklık bırakır. Çoğu
erişkin çocuklukta bu hastalığı geçirdiğinden ya da bebeklikte hastalığa
karşı aşı olduğundan bağışıktır. Bu yüzden gebelikte kabakulak enfeksiyonuna
ender olarak rastlanır. Bu ender olgularda da hastalığın gebelik ya da bebek
üzerinde olumsuz bir etkisi olmadığı kabul edilir.
Kabakulak nedir?
Kabakulak bir virüs tarafından meydana getirilen ve birincil olarak tükrük
bezlerini tutan bir enfeksiyondur. Diğer tuttuğu organlar arasında overler
(yumurtalıklar), testisler, meninksler (beyin zarları) ve pankreas
sayılabilir.
Nasıl bulaşır?
Kabakulak virüsü damlacık enfeksiyonu yoluyla (virüsü taşıyan birinin
soluduğu havadan) ya da direkt temasla bir kişiden diğerine bulaşır.
Hastalık belirtilerinin görülmesinden kısa bir süre önceki dönem kişinin
bulaştırıcılığının en yüksek olduğu dönemdir.
Belirtileri nelerdir?
Kabakulak olgularının tüme yakını 14 yaşından önce ortaya çıkar. Doğumda
anneden geçen koruyucu antikorlar bebeği bir yaşına kadar koruduklarından
bir yaşından önce kabakulak nadirdir.
Kabakulak geçiren biriyle yakın temastan sonra genellikle 16-18 gün süren
bir kuluçka dönemini takiben çoğu virüs enfeksiyonunda görülen ateş, baş
ağrısı, kırgınlık ve iştahsızlık gibi hastalığa özgü olmayan belirtiler
ortaya çıkar. Kısa bir süre sonra da (bir iki gün içinde) parotis tükrük
bezinin bulunduğu bölgede hassasiyet başlar. Takiben her iki parotis tükürük
bezinde ağrılı şişme, 40 dereceye kadar varabilen ateş görülür. Belirtiler
takip eden haftada hızla azalır.
Parotis bezi dışında diğer tükürük bezlerinde de enfeksiyon olabilir. Ayrıca
hastalığa bağışık olmayan erişkin erkeklerde parotis bezi enfeksiyonuna ek
olarak %25 olguda testis tutulumu, erişkin kadınlarda da %5 olasılıkla over
tutulumu ve buna bağlı infertilite (kısırlık) oluşabilir.
Gebelikte enfeksiyon geçirildiğinde fetus üzerinde ne gibi etkiler
gösterir?
Genel olarak gebelikte geçirilen kabakulak enfeksiyonunun bebek üzerinde
olumsuz bir etki yaratmadığı kabul edilir. Bazı çalışmalarda ilk trimesterde
anne adayının kabakulak geçirdiği durumlarda düşük riskinin ve düşük kilolu
doğum olasılığının hafifçe arttığı saptanmışsa da diğer çalışmaların çoğu
bunu desteklememektedir.
Nasıl tanı konur?
Klinik bulgularla (parotis tükrük bezinde şişme ve ateş, yakın zamanda
kabakulak geçiren biriyle yakın temas) kabakulak tanısını koymak kolaydır.
Şüpheli durumlarda kanda özgün antikor seviyesinde dört kat artışla tanı
konur.
Nasıl tedavi edilir?
Diğer virüs enfeksiyonlarında olduğu gibi kabakulak virüsünün yarattığı
enfeksiyonda da özgün bir tedavi yöntemi yoktur. Bu yüzden hastalığın
yarattığı belirtilere yönelik tedavi yapılır.
Kabakulaklı bireyin hastalığı bağışıklığı olmayanlara bulaştırmasını önlemek
için izole edilmesi önemlidir.
Korunma
Kabakulak için geliştirilmiş oldukça etkili bir aşı vardır ve MMR
kombinasyonu şeklinde (Mumps-Measles-Rubella: kabakulak- kızamık-kızamıkçık)
çocukların rutin aşı takviminde bir yaşından itibaren yer alır. Aşı
uygulandığında %95 kişide kalıcı bağışıklık bırakır.
Aşı esas olarak virüsün zayıflatılmış bir suşundan hazırlanan canlı aşı
olduğundan gebelere uygulanması sakıncalıdır.
